KAMU ÇALIŞANLARININ EMEKLİLİK KOŞULLARI

657 SAYILI KANUN KAPSAMINDA KAMU ÇALIŞANLARININ EMEKLİLİK KOŞULLARI

Uzun yıllar çalışarak vergisini ve primini ödemiş olanlara yaşlılık dönemlerinde geçimlerini sürdürmeleri için kutsal bir hak olan emekli aylığı bağlanmaktadır. Her bir çalışanın hayali olan emekli aylığına hak kazanmada, prim ödeme gün sayısı, sigortalılık süresi ve yaş koşullarının birlikte yerine getirilmesi aranmaktadır. Bağımsız ve kamu görevlisi statüsünde çalışanlarda sigortalılık süresi aranmamakta, hizmet yılı ve yaş koşulunu yerine getirenler yaşlılık aylığına hak kazanmaktadır. Sosyal güvenlik sisteminde norm ve standart birliğinin oluşturulamaması, nimet/külfet dengesini bozmuş ve eşitlik ilkesi korunamamıştır.

KAMU ÇALIŞANLARININ AYLIĞA HAK KAZANMA KOŞULLARI

Sosyal güvenlik sisteminde oluşan açıklar, aktif/pasif oranı ve bütçe açıkları gerekçe gösterilerek 506, 1479 ve 5434 sayılı Kanunlarda değişikliklere gidilmiştir. 8.9.1999 öncesi ve sonrası dönem için emekli aylığına hak kazanmada yeni bir milat oluşturulmuştur. 8.9.1999 öncesinde 4/a kapsamında kadın sigortalılar 20, erkek sigortalılar 25 yıl sigortalılık süresini ve 5000 prim ödeme gün sayısını, bağımsız ve kamu görevlileri statüsünde çalışan kadınlar 20 yıl, erkekler 25 hizmet yılını tamamlanması şartıyla talepleri halinde yaşlılık aylığı bağlanabilmekteydi.

4447 sayılı Kanunla 8.9.1999 sonrası dönemde emekli olanlara getirilen yaş koşulunun Anayasa mahkemesi tarafından iptal kararı sonrasında 4759 sayılı Kanunla 23 Mayıs 2002/1.6.2002 tarihleri baz alınarak kademeli emeklilik koşulları belirlenmiştir.

Emekli aylığına hak kazanmada, hizmet birleştirmesi yapılarak hizmet yılı ve yaş koşulu belirlenmektedir.

5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olanlardan, 8/9/1999 tarihinden önce diğer sigortalılık statülerine tabi çalışmaları bulunan kadın 20, erkek ise 25 yıl hizmet süresine tabi olup emeklilik yaşının tespiti, Kanunun geçici 205 inci maddesine göre yapılmaktadır. Emekli aylığına hak kazanmada, hizmet birleştirmesi yapılarak hizmet yılı ve yaş koşulu belirlenmektedir. Kamu görevlileri bakımından hizmet birleştirmelerinde diğer statülerde geçen hizmetlerin ne şekilde değerlendirileceği SGK genelgelerinde açıklığa kavuşturulmuştur.

Örnek: 07/09/1993-1/07/2011 tarihleri 4/1-(a) kapsamında sigortalı olarak çalışan ve 01/07/2011 tarihi itibariyle 5510 saylı Kanunun 4/1-(c) kapsamında göreve başlayan 02/09/1975 doğumlu erkek sigortalı, her ne kadar 08/09/1999 tarihinden sonra (01/07/2011) tarihinde ilk defa 4/1-(c) kapsamında göreve başlamış ise de, 08/09/1999 tarihinden önce 4/1-(a) kapsamında sigortalı hizmetleri bulunduğundan emekliliğe hak kazanma koşulları geçici 205 inci madde kapsamında tespit edilecektir. Buna göre, 07/09/1993-23/05/2002 tarihi itibariyle 8 yıl 8 ay 16 gün (3136 gün) hizmeti olan ilgilinin, 25 yıl emeklilik hizmet süresini doldurmaya 16 yıl 3 ay 14 gün kaldığından geçici 205 inci maddenin (l) bendine göre 54 yaş haddine tabi olacaktır.

Kademeli süreç getirildi

Sosyal güvenlikte yapılan değişiklikler, 4/c statüsünde çalışanların (memurların) emeklilik süreleri işe giriş tarihlerine göre değişmektedir. 8 Eylül 1999 tarihi itibariyle 23 yıldan fazla prim ödemiş olan memurlarda yaş koşulu aranmadan emekli olma koşulu korunmuştur. Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya 2 yıldan az kalan iştirakçilerden kadın 38, erkek 43 yaşında emekli olma hakkını elde etmiştir. Bu koşulları yerine getirmeyenler için kademeli bir süreç getirilmiştir

8 Eylül 1999 İle 30 Nisan 2008 Döneminde İşe Başlayan Memurların Emeklilikleri

Bu kapsamda emekli olacaklar için iki seçenek getirilmiştir. Birinci seçenek; Kanunun 4447 sayılı Kanunla değişik mülga 39 uncu maddesi uyarınca, 08/09/1999 (hariç)- 30/04/2008 tarihleri arasında ilk defa iştirakçi/sigortalı (4/1- (a), (b) ve (c) kapsamında) olan kadın iştirakçiler 58, erkek iştirakçiler ise 60 yaşlarını doldurmaları ve 25 yıl hizmet süresini tamamlamaları halinde emekli aylığına hak kazanacaklardır.

Kadın ve erkek sigortalılar için yaş hadlerinden hem 5434 sayılı Kanunun mülga 32 inci maddesi hem de 5510 sayılı Kanunun 40 ıncı maddesinde sayılan görevler uyarınca fiili hizmet sürelerine zam yapılanların yaş hadlerinden; eklenilen bu sürenin üç yıldan çok olmamak kaydıyla yarısı indirilecektir. 5510 sayılı Kanunun 40 ıncı maddesi ile ilk defa fiili hizmet süresi zammına hak kazananların, kanunda sayılan işyerleri ve işlerde 3600 gün çalışmış olmaları halinde, 3 yılı geçmemek üzere bu sürelerin yarısı yaş hadlerinden indirilecektir.

30/04/2008 Sonrası Dönemde İştirakçi/Sigortalı Olan Kamu Görevlilerinin Emeklilikleri

5510 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesinin dokuzuncu fıkrasında 30/04/2008 (hariç) tarihinden sonra 506, 1479, 5434, 2925 ve 2926 sayılı kanunlara göre ilk defa sigortalı veya iştirakçi olanlar hakkında Kanunun 28 inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası hükümlerinin uygulanacağı öngörülmüştür. Buna göre, ilk defa 01/05/2008 tarihi itibariyle 4/1-(c) kapsamında iştirakçi olan; kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş olması ve en az 9000 gün, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması şartıyla yaşlılık aylığı bağlanacaktır. Kadın sigortalılar için 58, erkek sigortalılar için 60 olarak öngörülen yaş hadleri, 4/1-(c) sigortalıları için 9000 prim gün sayısı koşullarının 28 inci maddenin ikinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen kademeli süreçte, 01/01/2036 tarihinden sonra yerine getirilmesi halinde, gün koşulunun yerine getirildiği tarih aralığındaki yaş hadleri esas alınarak aylığa hak kazanma koşulları belirlenecektir. 2048 yılında ise, kadın ve erkek sigortalı ayrımı yapılmadan emeklilik yaşı 65 olarak belirlenmiştir.

5510 sayılı Kanunun 28 inci maddenin üçüncü fıkrasında; ikinci fıkrada belirlenen yaş hadlerine 65 yaşı geçmemek üzere, üç yıl eklenmek ve adlarına en az 5400 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla da yaşlılık aylığı bağlanabilecektir.

TÜED Araştırma Bürosu